Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej

Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej

Wprowadzenie do dydaktyki ogólnej przedstawia przede wszystkim współczesny stan dydaktyki ogólnej - W stosunku do innych podręczników obejmuje bardzo rozległy krąg problemów: od metodologii dydaktyki oraz celów i treści kształcenia do zasad, metod, środków i organizacji kształcenia - Wiele uwagi poświęca też zagadnieniom wychowania uwikłanym w procesy dydaktyczne. Będzie on służył nie tylko studentom uniwersytetów, wyższych szkół pedagogicznych czy innych wyższych uczelni, lecz także szerokim rzeszom nauczycieli oraz innym ludziom interesującym się kształceniem i oświatą.
W szczególności podręcznik ten charakteryzują następujące cechy:
-jego oś problemową stanowi koncepcja kształcenia wielostronnego, co nadaje mu względną jednolitość i zwartość;
- duży nacisk kładzie się na rozwój myślenia konwergencyjnego i dywergencyjnego dzieci i młodzieży, a zarazem na kształtowanie postaw twórczych w dziedzinie poznania naukowego, sztuki i techniki;

Od wielu lat odczuwa się w Polsce brak uniwersyteckiego pod¬ręcznika dydaktyki ogólnej. Jedynym podręcznikiem tego typu było ongiś dzieło Kazimierza Sośnickiego Dydaktyka ogólna, którego drugie wydanie ukazało się w 1959 roku. Przy wszystkich swoich zaletach obecnie dzieło to jest już w znacznym stopniu przestarzałe. Również dwa inne dzieła o dużej wartości, mające w zasadzie charakter podręcznika dydaktyki ogólnej, a mianowicie Bogdana Nawroczyńskiego Zasady nauczania i Sergiusza Hessena Struktura i treść szkoły współczesnej, w znacznym stopniu utraciły swoją aktualność. Inne podręczniki, które odegrały i odgrywają pewną rolę w kształceniu nauczycieli, nie mają charakteru podręczników akademickich. W tej sytuacji pojawienie się uniwersyteckiego podręcznika dydaktyki można uważać za pożądane.

Przedmowa
Przedmowa do wydania drugiego i trzeciego .
CZĘŚĆ PIERWSZA. Systemy i treść kształcenia
Rozdział pierwszy. O przedmiocie i metodach badań dydaktycznych
Przedmiot badań dydaktycznych.
Spekulacja dydaktyczna.
Prace przeglądowe
Metody badań historyczno-porównawczych
Metody historyczne .
Metody porównawcze
Metoda obserwacji
Metoda eksperymentu dydaktycznego
Trudności czyhające na badacza.
Funkcje badań pedagogicznych.
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział drugi. Rozwój systemów dydaktycznych
Jan Amos Komeński (1592-1670)
Jan Jakub Rousseau (1712-1778)
Jan Henryk Pestalozzi (1746-1827).
Jan Fryderyk Herbart (1776-1841) .
Jan Władysław Dawid (1859-1914).
John Dewey (1859-1952)
Sergiusz Hessen (1887-1950)
Bogdan Nawroczyński (1882-1974).
Celestyn Freinet (1896-1966)
Piotr Jakowlewicz Galpierin (1901-1988)
Zakończenie .
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział trzeci. Główne pojęcia dydaktyki
Przemiany*dydaktyki jako nauki.
Podstawowe pojęcia.
Charakter dydaktyki jako nauki.
System kształcenia
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział czwarty. Cele kształcenia
Zagadnienie rozwoju osobowości
Charakterystyka celów kształcenia ogólnego
Wykształcenie ogólne a wykształcenie zawodowe.
Taksonomie celów kształcenia
Dziedzina poznawcza
Dziedzina emocjonalna
Dziedzina psychomotoryczna
Potrzeba syntezy.
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział piąty. Treści formujące osobowość człowieka . . .
Pojęcie programu szkolnego.
Kryteria opracowania programu.
Rozwijający się człowiek
Zmieniające się społeczeństwo .
Kultura - nauka .
Systemowe ujęcia treści kształcenia.
Zakończenie .
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział szósty. Treść przedmiotowa kształcenia ogólnego .
System przedmiotowy i próby jego zreformowania
Charakterystyka przedmiotów nauczania szkolnego
Język ojczysty
Języki obce
Literatura piękna.
Historia
Wychowanie obywatelskie
Matematyka
Fizyka.
Chemia
Biologia
Geografia.
Zajęcia techniczne
Sztuka.
Wychowanie zdrowotne.
Trzy szczeble szkoły ogólnokształcącej.
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
CZĘŚĆ DRUGA. Procesy dydaktyczne
Rozdział siódmy. Proces kształcenia
Wstęp.
Proces kształcenia jako związek nauczania i uczenia się
Gnoseologiczne podstawy procesu kształcenia.
Uświadamianie sobie przez uczniów celów i zadań kształcenia
Poznawanie nowych faktów
Nabywanie pojęć.
Poznawanie prawidłowości i systematyzowanie wiedzy
Przechodzenie od teorii do praktyki.
Wykonywanie zadań praktyczno-wytwórczych.
Sprawdzanie osiągnięć
Uwagi do samodzielnego studiowania.
Zadania.
Rozdział ósmy. Proces samokształcenia.
Pojęcie samokształcenia
Szkoła a aspiracje samokształceniowe młodzieży
Procesy samokształceniowe.
Uwagi do samodzielnego studiowania.
Zadania.
Rozdział dziewiąty. Zasady kształcenia.
Czym są zasady kształcenia.
Charakterystyka najważniejszych zasad kształcenia.
Zasada systemowości
Zasada poglądowości
Zasada samodzielności.
Zasada związku teorii z praktyką.
Zasada efektywności.
Zasada przystępności
Zasada indywidualizacji i uspołeczniania.
Uwagi do samodzielnego studiowania.
Zadania.
Rozdział dziesiąty. Kształcenie wielostronne.
Przesłanki fizjologiczne i psychologiczne
Trzy rodzaje aktywności człowieka.
Poznanie rzeczywistości a przyswajanie wiedzy.
Działalność badawcza w szkole
Przeżywanie wartości i aktywność emocjonalna.
Działanie i aktywność praktyczna.
Zakończenie.
Uwagi do samodzielnego studiowania.
Zadania.
Rozdział jedenasty. Problemowe nauczanie-uczenie się.
Dwie drogi uczenia się.
Nauczanie podające a nauczanie problemowe.
Istota nauczania problemowego
Proces rozwiązywania problemu
Sytuacja problemowa
Wytwarzanie pomysłów
Weryfikacja pomysłów.
Rozwiązywanie problemów praktycznych
Uwagi do samodzielnego studiowania.
Zadania.
Rozdział dwunasty. Nauczanie programowane
Nowe zastosowania techniki w procesie kształcenia.
Programowanie treści kształcenia.
Programowanie liniowe.
Program fozgałęziony
Inne programy
Nowe tendencje w dziedzinie programowania.
Środki eksponowania programów.
Podręczniki programowane
Maszyny dydaktyczne
Nauczanie programowane w pracy szkoły
Uwagi do samodzielnego studiowania
Zadania.
CZĘŚĆ TRZECIA. Metody i organizacja kształcenia.
Rozdział trzynasty. Metody nauczania-uczenia się.
Pojęcie metody.
Rozwój metod nauczania
Różne aspekty metod kształcenia.
O typologii metod kształcenia.
Metody asymilacji wiedzy.
Pogadanka .
Dyskusja
Wykład.
Praca z książką.
Metody samodzielnego dochodzenia do wiedzy.
Klasyczna metoda problemowa
Metoda przypadków
Metoda sytuacyjna.
Giełda pomysłów
Mikronauczanie.
Gry dydaktyczne
Metody waloryzacyjne (eksponujące wartości)
Metody impresyjne.
Metody ekspresyjne
Metody praktyczne.
Metody ćwiczebne.
Metody realizacji zadań wytwórczych
Uwagi do samodzielnego studiowania
Zadania.
Rozdział czternasty. Środki dydaktyczne
Naukowa organizacja procesu dydaktycznego
Typologia i charakterystyka środków dydaktycznych
Środki proste
Środki złożone.
Środki dydaktyczne a system kształcenia.
Poznawanie rzeczywistości
Poznawanie wiedzy o rzeczywistości.
Kształtowanie emocjonalnego stosunku do rzeczywistości
Działanie przetwarzające rzeczywistość
Podsumowanie.
Uwagi do samodzielnego studiowania
Zadania.
Rozdział piętnasty. Funkcje i treść podręczników szkolnych .
Obraz a słowo.
Funkcje podręczników.
Struktura i treść podręcznika.v
Forma podręcznika.
Uwagi do samodzielnego studiowania
Zadania.
Rozdział szesnasty. Organizacyjne formy kształcenia
Rola motywacji w procesie uczenia się
Systemy organizacyjne kształcenia.
System klasowo-lekcyjny
System mannheimski.
Progresywizm i nowe wychowanie.
Inne systemy.
Lekcja, jej typy i budowa
Cztery toki kształcenia
Typy lekcji
Tok lekcji „podającej"
Tok lekcji „problemowej"
Tok lekcji „operacyjnej".
Tok lekcji „ekspozycyjnej" .
Organizacja pracy uczniów na lekcji
Praca jednostkowa
Praca zbiorowa
Praca grupowa
Organizacja pracy domowej.
Rodzaje prac domowych.
Zadawanie pracy domowej
Kontrola pracy domowej.
Organizacja pracy pozalekcyjnej
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział siedemnasty. Sprawdzanie i pomiar osiągnięć szkolnych.
Konwencjonalne formy sprawdzania
Doskonalenie metod konwencjonalnych
Testy dydaktyczne
Opracowanie zadania testowego.
Opracowanie wyników badań testowych
Formy sprawdzania osiągnięć szkolnych
W sprawie teorii pomiaru dydaktycznego
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział osiemnasty. Uwarunkowania powodzeń i niepowodzeń szkolnych
Wprowadzenie
Warunki powodzenia szkolnego.
Rodzaje niepowodzeń szkolnych
Przyczyny niepowodzeń szkolnych.
Zapobieganie niepowodzeniom czy walka z nimi?.
Uwagi do samodzielnego studiowania .
Zadania
Rozdział dziewiętnasty. Osobowość i zawód nauczyciela
Wprowadzenie
Poglądy polskich pedagogów i psychologów na osobowość nauczyciela . . .
Nauczyciel jako człowiek
Stosunek nauczyciela do uczniów
Stosunek nauczyciela do społeczeństwa.
O zawodzie nauczyciela.
Uwagi do dalszego studiowania.
Zadania
Rozdział dwudziesty. Optymalizacja i planowanie pracy szkolnej
Problemy organizacyjne kształcenia.
Optymalizacja działalności szkolnictwa.
Optymalizacja docelowa.
Optymalizacja dynamiczna .
Zagadnienie efektywności pracy szkolnej
Planowanie pracy.
Trzy kategorie planowania
Roczny plan pracy
Okresowy plan pracy.
Codzienny plan pracy
Kontrola wykonania planu
Uwagi do dalszego studiowania.