Psychologia podręcznik akademicki tom 1 podstawy psychologii

Psychologia podręcznik akademicki tom 1 podstawy psychologii

Jak wynika z istoty podręcznika Psychologia - podręcznik akademicki - tom 1 - podstawy psychologii, jest on adresowany do studentów psychologii, niezależnie od roku studiów i obranej specjalizacji - Zakładamy bowiem, że Psychologia: Podręcznik akademicki obejmuje minimum wiedzy, jaką każdy student psychologii, niezależnie, na której uczelni studiuje i czy odbywa studia stacjonarne, wieczorowe, czy zaoczne, powinien opanować. Podręcznik jest również przeznaczony dla nauczycieli akademickich, pozwala bowiem w dziedzinie, w której nie jesteśmy specjalistami, uzyskać niezbędne minimum wiedzy często potrzebnej do wzajemnej komunikacji i kontaktu merytorycznego z psychologami-praktykami, jak i ze studentami specjalizującymi się w dziedzinie niekiedy dalekiej od naszych zainteresowań naukowych - Wreszcie, adresujemy ten podręcznik do psychologów-praktyków - Choć są oni ekspertami w uprawianej przez siebie dziedzinie, często zachodzi potrzeba aktualizacji wiedzy lub sięgnięcia do materiału już zapomnianego, czy też konieczność zapoznania się z nową, aktualną problematyką. Sądzimy, że podręcznik ten, stanowiący swego rodzaju kompendium wiedzy psychologicznej, może być w tych poczynaniach wielce pomocny.
Studenci psychologii i wielu dziedzin pokrewnych (socjologia, pedagogika, prawo, medycyna, etnologia, politologia, kulturoznawstwo ), które z niej korzystają, mają do dyspozycji nowy, akademicki podręcznik psychologii. To trzytomowe dzieło bez wątpienia jest dużym osiągnięciem środowiska polskich psychologów, współpracujących pod kierunkiem Profesora Jana Strelaua z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Powstanie podręcznika jest ogromnym sukcesem organizatorskim redaktorów, autorów i edytorów. Trzeba bowiem uwzględnić, że trzy tomy podręcznika to ponad dwa i pół tysiąca stron tekstu, dobrze dobranych materiałów ilustracyjnych i relacji z fachowej literatury. W Gdańskim Wydawnictwie Psychologicznym zadbano o techniczną i edytorską staranność podręcznika, co również zasługuje na bardzo wysoką ocenę. Wydawca reklamuje dzieło jako podręcznik XXI wieku, zawierający najnowszą wiedzę psychologiczną. I tak jest w istocie, autorami podręcznika są bowiem badacze zajmujący się twórczo określonymi dziedzinami psychologii. Dzięki temu otrzymujemy wiedzę z pierwszej ręki, przesianą i uporządkowaną przez grono kompetentnych autorów i redaktorów. I chociaż podręcznik ten, jak każdy inny trud pracy naukowej, wymaga szczegółowych, fachowych recenzji krytycznych, to z pewnością nie ma do niego zastosowania starożytna maksyma, wedle której “Gruba księga to wielkie zło”.
Studenci wnikający w strukturę psychologii jako dziedziny wiedzy o człowieku wiele skorzystają z omawianego podręcznika, niezależnie od tego czy rozpoczynają studia czy też je kończą. Jednakże w toku studiów trzeba mieć nieustannie na względzie, że rozległa wiedza o strukturze psychiki i mechanizmach regulacji zachowania może być porządkowana w różny sposób. Każdy podręcznik psychologii "zamyka" tę żywą, zmieniającą się i rozległą wiedzę, przedstawiając ją w formie swego rodzaju bazy wiedzy w ramach proponowanej w nim struktury pojęć, teorii, schematów interpretacyjnych. Podręcznik akademicki z prawdziwego zdarzenia, który tu prezentuję, dostarcza tego rodzaju wiedzy przedstawiając psychologię z różnych perspektyw. Możemy później tę wiedzę rozszerzać, korzystając z innych źródeł: prowadzonych dyskusji, oryginalnych artykułów, monografii, wyborów tekstów, materiałów dydaktycznych itp. Innymi słowy, studiując psychologię na podstawie określonej “bazy wiedzy” musimy też dbać o otwartość umysłu i rozwój krytycznej refleksji. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że autorzy poszczególnych rozdziałów “Psychologii” formułują poglądy i stanowiska teoretyczne wymagające szczegółowych dyskusji i alternatywnych interpretacji.

DZIAŁ I
HISTORIA I TEORIE PSYCHOLOGICZNE
Rozdział 1. Historia psychologii: Od Wundta do czasów najnowszych.
1.1. Wundta koncepcja psychologii jako nauki o świadomych przeżyciach .
1.1.1. Tło historyczno-filozoficzne powołania przez Wundta do życia psychologii jako niezależnej nauki .
1.1.2. Okoliczności wprowadzenia przez Wundta metody eksperymentu laboratoryjnego do psychologii.
1.1.3. Nie eksperymentalna psychologia historyczno-kulturowa.
1.2. Reakcja na psychologię Wundta: szkoła wurzburska, psychologia aktów i psychologia postaci
1.2.1. Czy myślenie można badać eksperymentalnie?
1.2.2. Przedmiotem psychologii jest aktywne i intencjonalne doświadczenie.
1.2.3. Psychologia postaci neguje Wundtowską zasadę syntezy twórczej.
1.2.4. Psychologia postaci jako pierwszy przejaw wielkiego kryzysu psychologii
1.3. Funkcjonalizm: psychologia ręczy za filozofię. Zastosowanie zasad psychologicznych w praktyce .
1.3.1. Psychologia bada umysł w działaniu
1.3.2. Funkcjonalizm toruje drogę praktycznym zastosowaniom psychologii.
1.3.3. Psychologia funkcjonalna jako sprawdzian praktycznej użyteczności pragmatycznej teorii prawdy
1.4. Psychologia behawiorystyczna: chwilowy rozbrat psychologii z filozofią
1.4.1. Zachowanie - a nie świadomość - przedmiotem psychologii .
1.4.2. W roku 1913 nie było rewolucji w psychologii
1.4.3. Kryzys psychologii tłem intelektualnym wystąpienia Watsona .
1.4.4. Behawioryzm metafizyczny chwilowym rozstaniem się psychologii z filozofią.
1.5. Neobehawioryzm: psychologia ponownie brata się z filozofią
1.5.1. Behawioryzm Watsonowski maksymalnie uprościł przedmiot psychologii
1.5.2. Neobehawioryzm jako mariaż amerykańskiego behawioryzmu z europejskim neopozytywizmem .
1.6. Psychoanaliza: od aspiracji naukowych do mitu
1.6.1. Nieświadoma świadomość
1.6.2. Nieświadome jako zjawisko i jako system

1.6.3. Psychoanaliza jako teoria osobowości .
1.6.4. Adlerowsko-Jungowska alternatywa
1.7. Psychologia humanistyczna: nauka czy filozofia życia?
1.7.1. Psychologia humanistyczna jako reakcja na ograniczenia psychoanalizy i behawioryzmu .
1.7.2. Samoaktualizacja a samotranscendencja.
1.8. Zarys historii polskiej psychologii
1.8.1. Pierwsze pracownie psychologii eksperymentalnej w Polsce
1.8.2. Pierwsze zastosowania psychologii w praktyce
1.8.3. Psychologiczna szkoła lwowska i narodziny szkoły warszawskiej
1.8.4. Psychologia eksperymentalna Heinricha i kontynuacja jego idei .
1.8.5. Psychologia polska po roku 1945.
1.9. Podsumowanie .
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE .
LITERATURA ZALECANA.
Rozdział 2. Psychologiczne koncepcje człowieka .
2.1. Założenia wstępne dotyczące koncepcji psychologicznych.
2.1.1. Ile jest psychologii?.
2.1.2. Wspólne założenia .
2.2. Koncepcje człowieka w psychologii
2.2.1. Początki
2.2.2. Psychoanalityczna koncepcja człowieka .
2.2.3. Behawiorystyczna koncepcja człowieka
2.2.4. Psychologia humanistyczna i jej koncepcja natury ludzkiej .
2.2.5. Koncepcja człowieka w psychologii poznawczej
2.2.6. Koncepcja człowieka w socjobiologii
2.2.7. Postmodernistyczna (ponowoczesna) koncepcja człowieka .
2.2.8. Koncepcje potoczne człowieka.
2.2.9. Metafory stosowane do opisu ludzkiej natury
2.2.10. Wnioski.
2.3. Podsumowanie .
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
DZIAŁ II
BIOLOGICZNE MECHANIZMY ZACHOWANIA.
Rozdział 3. Psychologia fizjologiczna.
3.1. Podstawowe wiadomości o układzie nerwowym
3.1.1. Metody i techniki badań
3.2. Komórka nerwowa.
3.3. Organizacja układu nerwowego.
3.3.1. Ośrodkowy układ nerwowy
3.3.2. Obwodowy układ nerwowy
3.4. Biologiczne podstawy motywacji
3.4.1. Autonomiczny układ nerwowy i hormony
3.4.2. Podwzgórzowe mechanizmy regulacyjne.
3.4.3. Fizjologiczne podstawy motywacji biologicznej.
3.5. Mechanizmy aktywacji
3.5.1. Sen
3.5.2. Wzbudzenie i uwaga.
3.6. Biologiczne podstawy uczenia się i pamięci .
3.6.1. Fizjologiczne podstawy uczenia się .
3.6.2. Fizjologiczne podstawy pamięci
3.7. Podsumowanie .
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA
Rozdział 4. Psychofizjologia
4.1. Wstęp
4.2. Podstawowe pojęcia i koncepcje psychofizjologii
4.2.1. Zmiany fazowe i toniczne
4.2.2. Prawo wartości początkowej
4.2.3. Odruch orientacyjny, obronny i zaskoczenia
4.2.4. Równowaga autonomiczna .
4.2.5. Teoria aktywacji
4.2.6. Specyfika reakcji .
4.2.7. Biofeedback.
4.3. Aktywność elektryczna mózgu .
4.3.1. Generowanie aktywności elektrycznej mózgu.
4.3.2. Rejestracja sygnału EEG.
4.3.3. Analiza sygnału EEG
4.3.4. Charakterystyka aktywności spontanicznej
4.3.5. Potencjały wywołane mózgu
4.3.6. Klasyfikacja potencjałów wywołanych .
4.3.7. Potencjały endogenne.
4.3.8. Niektóre nowe metody badania czynności mózgu.
4.4. Aktywność elektryczna mięśni
4.4.1. Podstawy fizjologiczne i pomiar
4.4.2. Zastosowanie EMG w psychologii.
45. Aktywność oka
4.5.1. Ruchy oczu
4.5.2. Zmiany szerokości źrenicy.
4.5.3. Reakcja mrugania .
4.6. Aktywność układu sercowo-naczyniowego.
4.6.1. Podstawowe wskaźniki aktywności sercowo-naczyniowej.
4.6.2. Aktywność sercowo-naczyniowa a procesy emocjonalno-motywacyjne
4.6.3. Aktywność sercowo-naczyniowa a procesy poznawcze
4.7. Aktywność elektryczna skóry .
4.7.1. Mechanizm fizjologiczny
4.7.2. Wskaźniki i terminologia
4.7.3. Reakcja elektrodermalna jako wskaźnik odruchu orientacyjnego.
4.7.4. Warunkowanie klasyczne reakcji elektrodermalnych
4.7.5. Wrodzona podatność na warunkowanie
4.7.6. Warunkowanie a procesy świadome
4.8 Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 5. Psychologia ewolucyjna
5.1. Podstawowe pojęcia klasycznej etologii.
5.1.1. Elementarne składniki zachowania
5.1.2. Zachowanie złożone .
52. Socjobiologia i psychologia ewolucyjna .
5.2.1. Agresja
5.2.2. Rozród i opieka nad potomstwem .
5.2.3. Dzieciobójstwo
5.2.4. Życie w grupie
5.2.5. Ewolucja społeczeństw .
5.2.6. Mechanizmy ewolucji zachowań społecznych
5.3. Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 6. Elementy genetyki zachowania.
6.1. Podstawowe założenia genetyki zachowania.
6.1.1. Charakterystyka składników zmienności fenotypowej
6.1.2. Pojęcie odziedziczalności .
6.2. Metody badawcze stosowane w genetyce zachowania człowieka.
6.2.1. Metoda bliźniąt
6.2.2 Studia rodzinne .
6.2.3. Metoda adopcyjna.
6-3. Metody analizy wyników: dopasowanie modelu .
6.4. Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
DZIAŁ III
PSYCHOLOGIA ROZWOJU CZŁOWIEKA.
Rozdział 7. Wprowadzenie do psychologii rozwoju
7.1. Pojęcie zmiany rozwojowej.
7.1.1. Przedmiot zainteresowań psychologii rozwoju człowieka .
7.1.2. Pojęcie rozwoju .
7.1.3. Przedmiot rozwoju.
7.1.4. Podstawowe pytania psychologii rozwoju człowieka.
7.1.5. Modele zmiany rozwojowej
7.2. Modele i strategie badania zmiany rozwojowej
7.2.1. Problemy badawcze psychologii rozwoju człowieka .
7.2.2. Obszary i poziomy analizy zmiany rozwojowej .
7.2.3. Strategie badań nad rozwojem .
7.3. Koncepcje rozwoju człowieka.
7.3.1. Poglądy na temat natury zmian rozwojowych
7.3.2. Sposoby wyjaśniania zmian rozwojowych.
7.3.3. Jedna czy wiele koncepcji rozwoju psychicznego?
7.4. Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 8. Rozwój człowieka w pełnym cyklu życia.
8.1. Rozwój w okresie prenatalnym i perinatalnym
8.1.1. Rozwój w okresie prenatalnym .
8.1.2. Stadium noworodka
8.2. Rozwój w okresie dzieciństwa.
8.2.1. Wczesne dzieciństwo.
8.2.2. Średnie dzieciństwo - okres od 3 do 6 lat.
8.2.3. Późne dzieciństwo-okres od 7 do 11 lat .
8.3. Okres dorastania.
8.3.1. Dojrzewanie biologiczne
8.3.2. Rozwój motoryczny
8.3.3. Rozwój psychoseksualny.
8.3.4 Zmiany w sferze poznawczej
8.3.5. Rozwój tożsamości
8.3.6. Światopogląd młodzieży
8.3.7. Zmiany w sferze społeczno-moralnej.
8.4. Rozwój w okresie dorosłości
8.4.1 Wiek młodzieńczy .
8.4.2. Człowiek dorosły
8.5. Starzenie się, umieranie, koniec drogi życiowej .
8.5.1. Biopsychologiczny obraz starości .
8.5.2. Zmiany funkcji psychicznych .
8.5.3. Bilans życia
8.5.4. Wydarzenia życiowe w starości.
8.5.5. Śmierć i żałoba .
8.6. Ku czemu zmierza rozwój - rola aktywności własnej w rozwoju.
8.7. Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
DZIAŁ IV
METODOLOGIA BADAŃ NAUKOWYCH I DIAGNOSTYCZNYCH
Rozdział 9. Poznanie naukowe - poznanie psychologiczne.
9.1. Cechy charakterystyczne poznania naukowego.
9.1.1. Wiedza naukowa - zasada racjonalności .
9.1.2. Schemat poznania naukowego - indukcjonistyczny versus hipotetystyczny .
9.1.3. Cele poznania naukowego - wewnętrzne i zewnętrzne
9.2. Język psychologii jako nauki empirycznej
9.2.1. Zmienna.
9.2.2. Zmienność - wariancja jako miara zmienności wyników
9.2.3. Istotność - statystyczny sens istotności
9.3. Proces badania naukowego w psychologii.
9.4. Podsumowanie
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 10. Podstawowe modele badawcze: eksperymentalny i korelacyjny.
10.1. Model eksperymentalny
10.1.1. Charakterystyka modelu eksperymentalnego .
10.1.2. Podstawowe plany eksperymentalne i quasi-eksperymentalne
10.1.3. Trafność planu eksperymentalnego.
10.1.4. Pretest zmiennej zależnej - problemy metodologiczne
10.1.5. Zalety i wady planów eksperymentalnych „zero-jedynkowych"
10.2. Model korelacyjny.
10.2.1. Związek korelacyjny a związek przyczynowo-skutkowy .
10.2.2. Silą związku miedzy zmiennymi
10.2.3. Podstawowe współczynniki korelacji między zmiennymi.
W.3. Podsumowanie.
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 11. Podstawowe metody badawcze - teoria I praktyka testowania
11.1. Operacjonalizacja terminów teoretycznych: czynnik, wielkość, zmienna .
11.1.1. Procedura operacjonalizacji - podstawowe założenia.
11.1.2. Etapy procedury operacjonalizacji
11.2. Teoria testów psychologicznych: ABC psychometrii.
11.2.1. Definicja testu psychologicznego.
11.2.2. Kto jest uprawniony do posługiwania się testami psychologicznymi? .
11.2.3. Podstawowe założenia klasycznej teorii testów psychologicznych - pojęcie rzetelności testu psychologicznego
11.2.4. Trafność testu psychologicznego
11.2.5. Normalizacja testu psychologicznego .
11.2.6. Standaryzacja i obiektywizacja testu psychologicznego .
11.3. Adaptacja kulturowa testów psychologicznych.
11.3.1. To, co wspólne, i to, co specyficzne dla porównywanych warunków kulturowych, a praktyka adaptacji testów .
11.3.2. Zasady adaptacji lingwistycznej
11.3.3. Czy możliwe jest skonstruowanie testu niezależnego kulturowo?
11.3.4. Kryteria równoważności testu .
11.4. Stronniczość testów psychologicznych.
11.4.1. Pojęcie stronniczości testu psychologicznego.
11.4.2. Metody badania stronniczości - kryteria zewnętrzne .
11.4.3 Metody badanie stronniczości - kryteria wewnętrzne .
11.5. Podsumowanie.
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 12. Podstawowe metody badawcze
12.1. Obserwacja, wywiad i rozmowa psychologiczna .
12.1.1. Źródła danych obserwacyjnych
12.1.2. Posługiwanie się metodą obserwacji w psychologii.
12.1.3. Wykorzystanie rozmowy i wywiadu w psychologii
12.1.4. Zasady prowadzenia rozmowy i wywiadu psychologicznego .
125. Testy inteligencji i zdolności .
12.2.1. Cechy testów
12.2.2. Rodzaje testów
12.2.3. Typy zadań testowych .
12.2.4. Wybrane testy .
12.2.5. Uwagi krytyczne pod adresem testów.
12.3. Kwestionariusze osobowości
12.3.1. Kwestionariusz osobowości jako metoda badawcza
12.3.2. Kwestionariusz jako metoda badania osobowości
12.3.3. Przeszłość i przyszłość inwentarzy .
12.4. Testy projekcyjne .
12.4.1. Metoda projekcyjna .
12.4.2. Konstrukcja testów projekcyjnych
12.4.3. Test projekcyjny jako narzędzie diagnozy psychologicznej.
12.4.4. Charakterystyka wybranych testów projekcyjnych
12.5. Symulacje komputerowe
12.5.1. Precyzja i kompletność modelu
12.5.2. Emergencja .
12.5.3. Dynamika.
12.6. Problemy teoretyczne diagnozy psychologicznej .
12.6.1. Pojęcie diagnozy w psychologii
12.6.2. Etapy procesu diagnozowania.
12.6.3. Sposoby ujmowania procesu diagnozowania .
12.6.4. Zachowania testowe i rzeczywiste (pozatestowe) jako przedmiot interpretacji
12.6.5. Diagnostyka tradycyjna a diagnostyka behawioralna .
12.6.6. Diagnoza czy terapia?.
12.6.7. Diagnozowanie jako czynność poznawcza .
12.6.8. Etyczne problemy diagnozy.
12.7. Podsumowanie.
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
Rozdział 13. Problemy etyczne badań naukowych i diagnostycznych .
13.1. Standardy etyczne prowadzenia badań psychologicznych z udziałem ludzi w roli .obiektów" badanych.
13.2. Czy psychologowi wolno okłamywać osoby badane?
13.3. Czy psycholog może zadawać cierpienie?
13.4. Aspekty etyczne związane z wykorzystywaniem testów psychologicznych w badaniach naukowych i diagnostycznych .
13.5. Podsumowanie.
PYTANIA SPRAWDZAJĄCE
LITERATURA ZALECANA .
SŁOWNIK
BIBLIOGRAFIA
INDEKS RZECZOWY.
INDEKS NAZWISK.
SPIS I ŹRÓDŁA FOTOGRAFII